نکات بهداشت و ایمنی در آزمایشگاه شیمی آب و فاضلاب

۲۵ خرداد ۱۳۹۶ 39 بار بدون دیدگاه داود وکیلی

اهمیت بهداشت و ایمنی در آزمایشگاه شیمی آب و فاضلاب

یکی از واحدهای مهم در تصفیه خانه ها آزمایشگاه شیمی آب و فاضلاب است که اهمیت ایمنی در آزمایشگاه به اندازه اهمیت آن در سایر واحدهای تصفیه می باشد. بنابراین هر کسی که در آزمایشگاه کار میکند باید با ایمنی در آزمایشگاه کاملا آشنا باشد .پرسنلی که در آزمایشگاه واحدهای تصفیه کار میکنند باید بدانند که در محیط کار آنها تعدادی مواد خطرناک و زیان آور وجود دارد که باید جهت جلوگیری از حوادث ایمنی کار با انها را بشناسند.در اینجا در ارتباط با ایمنی در آزمایشگاه با شما هستم تا این موارد را مرور کنیم.

ایمنی در آزمایشگاه بهداشت آزمایشگاه

ایمنی در آزمایشگاه را حتما در آزمایش های خود مد نظر قرار دهید

جلوگیری از حوادث :

برای این منظور هوشیاری و مراقبت و نیز آگاهی از پتانسل خطرات در همه مواقع لازم است. در زیر فهرستی از خطرات موجود در آزمایشگاه آورده شده است.

۱- مواد میکروبی

فاضلاب و لجن شامل میلیونها باکتری می باشند که بعضی از انها میکروبی و خطرناکند و می توانند سبب بیماری هایی مانند کزاز،تیفوئید،اشهال خونی،پولیومیلیت و سایر بیماری های عفونی شوند.پرسنلی که با این موارد سروکار دارند باید بخصوص قبل از صرف غذا دستهایشان را با آب و صابون بشویند و نمونه های فاضلاب و آب الوده را با دههان پیپت نکنند و از مکنده های لاستیکی برای این منظور استفاده نمایند.واکسیناسیون برای بیماری های واگیر بتوسط مراکز بهداشتی توصیه شده اند که بایستی بصورت کامل صورت گیرد.

۲- مواد شیمیایی خورنده

در قسمت به بررسی اسیدها،بازها،اکسیدانهای قوی و سایر مواد متفرقه می پردازیم.

الف) اسیدها

برای مثال اسید های سولفوریک،هیدروکلریک،نیتریک،استیک گلاسیال محلولهای پاک کننده همراه با اسید کرومیک

اسیدها برای نسوج انسانی،فلزات،پارچه ها،چوب،سیمان،سنگ و بتون خیلی خورنده می باشند و در هنگام مصرف باید از ظروف شیشه ای یا پلی اتیلنی استفاده شود. در هنگامی که اسید بر روی بدن میریزد،فورا با مقدار زیادی آب آنرا رقیق کرده و اسید را بوسیله سدیم کربنات یا بیکربنات خنثی کنید تا زمانی که شکل حباب یا کف متوقف شود و سپس مواد خنثی کننده را پاک نمایید.اگر این مواد روی نیمکت و یا وسایل چوبی بریزد ابتدا آنها را رقیق کرده و سپس با برس تمیز کنید.همچنین اگر این مواد روی بدن یا صورت شخصی بریز فورا آنرا با جریان شدیدی از آب سرد بشویید.

حتما بخوانید : روش های نمونه برداری از آب برای کارشناسان بهداشت محیط

کارشناسان و مسئولین آزمایشگاه بایستی توجه داشته باشند که جهت رقیق سازی باید به آهستگی اسید را به آب اضافه کنند تا ازیجاد گرمای شدید هنگام عمل جلوگیری شود  و نه برعکس! همچنین در ریختن اسیدها در ظروف و کشیدن آن با پی پت باید نهایت دقت را بعمل آید و از تماش آنها با فلزات و نظایر انها جلوگیری شود.

باید دقت داشته باشید که هنگامی که مقادیر زیادی از این مواد کار میکنید حتما لباسهایی که برای محافظت به کار می روند مانند پیش بند،ماسک،روپوش،دستکش های لاستیکی استفاده شود.

ب) بازها

برای مثال هیدروکسید سدیم،هیدروکسید پتاسیم،آمونیوم هیدروکسید،یدورهای قلیایی ،… در استفاده از این ترکیبات باید نهایت دقت بعمل آید زیرا این مواد نسبت به پوست ،لباس و چرم خیلی خورنده می باشند و در موقع استفاده از انها باید از ظروف شیشه ای و پلی اتیلنی استفاده شود.

آمونیوم هیدروکسید در چشم ها و در دستگاه تنفسی شدیدا ایجاد سوزش کرده و بهمین جهت در آزمایشگاه باید از هود دارای هواکش استفاده کرد. در موقع بروز حادثه باید محل تماس را با مقدار زیادی آب و محلول اشباع اسید بوریک شست تا خنثی شود.

ج) مواد متفرقه

از استنشاق محلول گاز کلر پرهیز کرده و برای کارکردن با آن از هود استفاده نمایید و برای جلوگیری از فرار بخارات از سرپوش استفاده کنید.

نمک های فریک مثل کلرید فریک و … نسبت له فلزات بسیار خورنده می باشند و از تماس بدن با انها خودداری کرده و در صورت تماس فورا انرا با آب بشویید.

د) اکسیدانهای قوی

از تماس آنها با بدن پرهیز کرده و در صورت تماس فورا آنرا با آب بشویید.از کاربرد پرکلریک اسید توسط پرسنل ناوارد جلوگیری کنید.

بهداشت و ایمنی در آزمایشگاه chemistry lab safety ایمنی در آزمایشگاه شیمی محیط

ایمنی در آزمایشگاه را در اولویت قرار دهید

۳- مواد سمی

از بلعیدن و استنشاق مواد سمی جلوگیری کنید.

الف) جامدات

سیانورها،کرو و دیگر فلزات سنگین

ب)مایعات :

در هنگام استفاده از تتراکلرید کربن ،آمونیوم هیدروکسید،اسید نیتریک،برم،آب کلر،رنگهای آنیلین،فرم آلدئید،کلروفوم و دی سولفید کربن از هود دارای هواکش استفاده نمایید.تتراکلرید کربن از طریق پوست جذب می شود و بخارات آن به ریه ها آسیب می رساند و تجمع آن آسیب زیادی به بدن وارد می کند.

ج) گازها :

گازهای CL2H2S،آمونیاک،هیدروکلریک،نیتریک اسید را در زیر هود استفاده کنید.

د) سایر

بیشتر آزمایشگاه های شیمیایی دارای مواد ضد مسمومیت و بروشورهای اگاهی دهنده می باشند،طرز استفاده موادی را که با آنها سروکار دارید را یاد بگیرید.مواد را نخورید،تنفس نکنید،نیاشامید، و اگر با بدن تماس پیدا کنند بسرعت آنها را با مقادیر زیادی آب بشوئید.

حتما بخوانید : کروماتوگرافی گازی چیست ؟

۴- مواد قابل انفجار و اشتعال

الف) گازها :

هیدروژن ، استیلن

ب) مایعات :

دی سولفید کربن ،بنزن،اتیل اتر،پترولئوم اتر،،استون،گازولین برای جلوگیری از خطر اتش سوزی ،این مواد را بر اساس مقررات نگهداری مواد اتش زا نگهداری کنید.اگر باید مقادیر زیادی از انها انبار شود آنها را در ساختمان جداگانه نگهداری کرده، آنها را در نزدیکی شعله های روباز و یا وسایل حرارتی قرار ندهید.از انها در زیر هود استفاده کنید.همچنین عمل تقطیر و تبخیر را تا خشک شدن کامل یا ایجاد مخلوط های منفجر شونده ادامه ندهید.مایعات قابل اشتعال را داخل ظرفشویی نریزید و در هنگام استفاده از انها از ماسک صورت استفاده کنید.

آزمایشگاه شیمی بهداشت محیط

۵- وسایل شکسته شده

الف) وسایل ارزان قیمت : ارلن و بشرهای شکسته را دور بریزید .بجز تکه های کوچکی که قابل استفاده اند.

ب) وسایل گران قیمت : این وسایل را در صورت امکان بازیابی نموده ولی اگر ضرر آنها زیادتر است آنها را دور بریزید.

۶- وسایل متفرقه 

در هر آزمایشی که برای چشم خطر داشته باشد از عینک یا ماسک مخصوص استفاده نمایید و هرگز در هنگام واکنش در عمل حرارت دادن به داخل ظرف آزمایش خیره نشوید.

موقع اتصال لاستیک به شیشه دقت کافی بعمل اورید . اندازه ای از شیشه که داخل شیلنگ قرار گرفته باید تحمل کافی در ایجاد اتصال را داشته باشد.انتهای شیشه اتصال دهنده را باید توسط شعله صیقلی و نرم کرد، جهت سهولت اتصال از ژل مخصوص روان کننده استفاده کرده و تا حد امکان گریس یا روغن بکار نبرید.وقتی که چنین اتصالاتی را درست می کنیداز دستکش استفاده کنید.در موقع اتصال لبه انتهایی شیلنگ را بگیرید تا از شکستن یا ترک خوردن لوله شیشه ای جلوگیری شود. برای جدا کردن شیلنگ از لوله شیشه ای هرگز آنرا با زور نکشید بلکه شیلنگ لاستیکی را از انتهای محل اتصال به شیشه ببرید.

همیشه برچسب روی بطری ها را برای اطمینان از اینکه مواد انتخاب شده صحیح هستند،کنترل کنید.همه مواد شیمیایی و بطریها باید به دقت طبقه بندی شوند. هرگز مواد شیمیایی را با دستهای بدون پوشش بکار نبرید و از قاشق یا انبر استفاده کنید.

هرگز در محیطی که تهویه ضعیف دارد کار نکنید،بخارات سمی حتی در غلظت های کم نیز می توانند شما را آزار دهند .قبل از اینکه در آزمایشگاه شروع بکار کنید از وجود تهویه مناسب مطمئن شوید.

درهنگام کار با مواد میکروبی مانند فاضلاب و لجن، از کشیدن سیگار و خوردن غذا خودداری کنید. و هرگز از وسایل شیشه ای آزمایشگاه بعنوان ظرف غذا استفاده نکنید.

همواره نوع مناسبی از وسایل را برای بکاربردن ظروف داغ استفاده کنید مانند دستکشهای پوشاننده ،انبر،پارچه،شیشه و غیره.

اگر از سیلندرهای فشرده یا دیگر گازهای فشرده در آزمایشگاه استفاده می شود.باید آنها را در قسمت های مجزا و تهویه دار نگهداری کرد. زمانیکه از این سیلندرها استفاه می شود باید همواره انها را بصورت افقی نگهداشت.سرپوش سیلندر را زمانی برمیداریم که سیلندر بصورت عمود قرار گرفته و والو و اتصالات کنترل شده باشند.همیشه نسبت به کیپ بودن اتصالات با وسایل مورد استفاده اطمینان حاصل کنید.

حتما بخوانید : کنترل بهداشتی آب و فاضلاب توسط کارشناسان بهداشت محیط

هنگام کار در واحد های ذیل به نکات مورد اشاره توجه داشته باشید :

  1. در واحد هضم کننده (سیگار نکشید)
  2. در واحد کلرزنی درصورتی که از گاز کلر استفاده می شود (اطمینان حاصل کنید که گاز نشت نمیکند.کلر ممکن است بوسیله بوی مخصوص آن و یا دود سفید رنگ حاصل از مجاورت آن با امونیاک شناخته شود.)
  3. نیروگاه و بویلر (اگر بیش از یک ساعت در موتورخانه توقف دارید گوش ها را با پلاگ مخصوص بپوشانید)
  4. مخازن روباز فاضلاب (مواظب باشید در انها سقوط نکنید)
  5. مخازن بسته فاضلاب (از راه رفتن یا عبور وسایل نقلیه روی این تانکها خودداری کنید.
  6. در قسمت درونی تانک ها در نزدیکی کارگاههای ساختمانی (از کلاه ایمنی استفاده نمایید.)

حفاظت شخصی و ایمنی در آزمایشگاه

  1. در مواقعی که با مایعات خورنده که حجم آنها بیشتر از یک لیتر است کار می شود باید از دستکش های لاستیکی و ماسک ایمنی استفاده کرد.
  2. درهنگام کار از عینکهای ایمنی استفاده می شود.
  3. ماسک صورت،دستکش،پیش بند یا روپوش باید برای کار در آزمایشگاه  اختصاص داده شود.
  4. کفشهای ایمنی برای افرادی که در آزمایشگاه از وسایل و ظروف سنگین استفاده میشود لازم است.
  5. افرادیکه با میکروسکوپ کار میکنند در مورد کاربرد ماسک برای محافظت از چشمهایشان باید آموزش ببینند.
  6. افرادیکه با UV کار میکنند باید از حفاظتهای برای چشم استفاده کنند.
  7. کلیه افرادیکه با دشتگاه های تولید بخار آب یا آب داغ (آب مقطر،آب ظرف شویی،اتوکلاو و غیره) کار میکنند باید آموزش ببینند.
  8. هنگام برداشتن یا گذاشت در ظروف شیشه ای یا جابه جا کردن انها باید از دستکش های که در آنها از چرم ضخیم یا از سایر مواد  که برای حفاظت دستها بکار میرود استفاده کرد.
  9. کلیه افرادیکه در آزمایشگاه کار میکنند باید بتوانند در مواقع لزوم از کمک های اولیه استفاده کنند.آتش خاموش کن ها را بکار بیندازند. از دوش های ایمنی و پتوهای مخصوص خاموش کردن آتش استفاده کنند و همچنین از وسایلی که در مواقع ضروری بکار برده می شوند استفاده کنند. برای اطمینان از درست کار کردن وسایل مذکور باید دایم کنترل شوند.
  10. کشیدن سیگار و صرف غذا و آشامیدن در آزمایشگاه ها ممنوع می باشد.
  11. کلیه افراد آزمایشگاه باید اموزش های ذیل را داشته باشند:
    • دانستن محل کپسول هایی که برای خاموش کردن آتش بکار می روند.
    • شماره تلفن محل آتش نشانی و اورزانس
    • اطلاع و اخطار در مواقع ضروری
    • رعایت سایر احتیاطهای ایمنی و آشنای کامل با همه جنبه های ایمنی در آزمایشگاه

علائم هشدار دهنده در رابطه با کاربرد مواد شیمیایی

 

علائم هشدار دهنده آزمایشگاه شیمی مواد شمیایی

Flammable مواد شدیدا قابل اشتعال

مثالها : الکیلهای آلومینیوم ، فسفر

  1. موادی که خود بخود مشتعل می شوند
    • موارد احتیاط : از تماس با هوا اجتناب شود.
  2. گازهایش دیدا قابل اشتعال مثل بوتان و پروپان
    • موارد احتیاط : از تشکیل مخلوط های قابل انفجار گاز و هوا جلوگیری کرده و دور از هرگونه منبع ایجاد جرقه نگهداری شود.
  3. مواد شیمیایی که در اثر تماس با آب گازهای شدیدا قابل اشتعال تشکیل می دهند. مثل لیتیوم،سدیم بورهیدرید
    • موارد احتیاط : از تماس با آب یا رطوبت دور نگهداشته شود.
  4. مایعات قابل اشتعال که نقطه اشتعال انها کمتر از ۲۱درجه سانتی گراد است. مثل استون و بنزن
    • موارد احتیاط : دور از شعله،منبع حرارت جرقه نگهداری شود.

Oxidizer مواد اکسید کننده :

مثالها : پرمنگنات پتاسیم ، پراکسید سدیم

موارد احتیاط : از هرگونه تماس با مواد قابل اشتعال اجتناب شود.

Explosion مواد قابل انفجار

مثال : دی کرومات آمونیوم

موارد احتیاط : از وارد آوردن ضربه، اصطکاک و ایجاد جرقه وحرارت دادن اجتناب شود.

Harmful مواد زیان آور

مثالها : پیریدین ، تری کلرواتیلن

موارد احتیاط: از تماس ، استنشاق و خوردن انها خودداری شود.

Irritant مواد تحریک کننده

مثالها : محلول آمونیاک ،بنزیل کلراید

موارد احتیاط : بخارات انها را استنشاق نکنید و از ایجاد تماس با پوست،چشمها و لباسها خودداری کنید. این مواد پوست،چشمها و اندام تنفسی را مورد تهاجم قرار می دهند.

Corrosive مواد خورنده

مثالها : برم (آب برم) ، اسید سولفوریک

مواد احتیاط : بخارات انها را استنشاق نکنید و از ایجاد تماس با پوست،چشمها و لباس خودداری کنید.

Poison / Toxic مواد سمی

مثالها : اکسید آرسنیک (III) کلرور جیوه (II)

موارد احتیاط : مطلقا از تماس،استنشاق و خوردن آنها خودداری کنید.

جمع بندی

موارد فوق که در ارتباط با ایمنی در آزمایشگاه ذکر شده بصورت خیلی خلاصه بود. به هر حال رعایت ایمنی در آزمایشگاه مقدم بر سایر فعالیت ها بوده و یک کارشناس آزمایشگاه باید بدانها اگاهی داشته و کلیه نکات ایمنی را حین کار با ابزار ها یا مواد شیمیایی بکار گیرد.

نویسنده : داود وکیلی

سلام ؛ داود وکیلی هستم ، کارشناس مهندسی بهداشت محیط و ساکن شهر خوی . کار طراحی و وبلاگ نویسی رو دنبال میکنم و طراحی وب رو صرفا برای کارهای خودم انجام میدم . امیدوار هستم که وبسایت مهندسی بهداشت محیط ایران براتون مفید باشه.

بدون دیدگاه


دیدگاه خود را بنویسید
توجه مهم : دیدگاه های شامل توهین و بی احترامی و تبلیغاتی پذیرفته نخواهد شد.

محصولات فروشگاه ما

نمایش همه محصولات
پاورپوینت روانشناسی شخصیت

پاورپوینت روانشناسی شخصیت


پاورپوینت آماده روانشناسی شخصیت بنام خدا ، در این تایپک از سایت مهندسی بهداشت محیط ایران ، برای شما عزیزان ...

مشاهده : 2,276 بار
کاربرد بیوتکنولوژی در تصفیه آب

کاربرد بیوتکنولوژی در تصفیه آب


مقدمه کاربر بیوتکنولوژی در تصفیه آب در امریکای شمالی شروع شده و به سرعت در اروپا در حال گسترش است عمده ترین ...

مشاهده : 2,627 بار

مختصری درباره وبسایت علمی آموزشی مهندسی بهداشت محیط ایران

وب سایت مهندسی بهداشت محیط ایران از اردیبهشت ماه 1392 با هدف ارائه محتوای بهداشتی با محوریت مهندسی بهداشت محیط پا به دنیای مجازی گذاشته است.ما در سایت مهندسی بهداشت محیط ایران سعی در به اشتراک گذاری محتوای مفید برای دانشجویان و فارغ التحصیلان و همکاران بهداشتی داشته و تمام سعی خود را برای این مهم به کار گرفته ایم و در این مسیر نیز به پیشنهادات و انتقادات شما نیازمندیم. امیدوار هستیم بتوانیم قدمی هرچند کوچک در ارتقای سطح علمی همکاران و دانشجویان عزیز بر داشته باشیم.موضوع فعالیت ما علاوه بر بهداشت محیط ، بهداشت حرفه ای ، بهداشت عمومی ، تغذیه و رژیم درمانی و بصورت اختصاصی آموزش نسخه خوانی در داروخانه می باشد.