تكنيك مطالعه مخاطرات و عمليات HAZOP Study

تكنيك مطالعه مخاطرات و عمليات HAZOP مخفف  HAZard and OPerability Study

بنام خدا و با سلام ؛ HAZOP یا بعبارتی تکنیک مطالعه مخاطرات و عملیات موضوع این بخش از زیر مجموعه مهندسی بهداشت حرفه ای و ایمنی سایت می باشد . در ادامه مقدمه ای کوتاه آوردیم و در انتهای همین مطلب هم فایل هایی در ارتباط با HAZOP برای دانلود رایگاه شما عزیزان قرار دادیم که می توانید برای مطالعه استفاده کنید .

معرفی Hazop :

تكنيك مطالعه مخاطرات و عمليات و يا به عبارت ساده تر HAZOP حدود پنج دهه است كه براي شناسايي مخاطرات بالقوه و مسائل عملياتي ناشي از انحرافات طراحي در واحدهاي قديمي و جديد به كار گرفته مي شود.

تعريفی از HAZOP  عبارت است از: “بكارگيري يك روش سيستماتيك به منظور شناسایی پتانسيل عملكرد نامناسب تجهيزات فرايندي ناشي از انحرافات طراحي و تأثيرات متقابل آن روي فرايند و عمليات واحدهاي صنعتي”.

 معمولاً تمام واحدهاي صنعتي با يك هدفي طراحي مي شوند؛ به طور مثال توليد مقدار معيني از يك ماده در سال مي تواند هدف اصلي تأسيس يك واحد باشد؛ در كنار اين هدف، هدف مهم ديگري نيز وجود دارد و آن راهبري واحد به ايمن ترين شيوه و با بيشترين بازدهي ممكن است. با توجه به اين اهداف، تجهيزات طراحي و ساخته مي شوند. منظور از انحراف از طراحي اين است كه تجهيزات مطابق هدف طراحي خود عمل نكنند. در تكنيك HAZOP اين انحرافات و دلايل ايجاد آنها به روشي سيستماتيك بررسي مي شوند.

 يكي از بزرگترين مزيتهاي تكنيك HAZOP  توجه به مسائل عملياتي در كنار مخاطرات فرايندي است. بسياري از حوادث واحدهاي توليدي در اثر غفلت و بي توجهي به مسائل عملياتي و مخاطرات ناشي از آن پيش مي آيد.

تایخچه Hazop :

تاريخچه تكنيك HAZOP به سالهاي 70 – 1960 بر مي گردد.

سال 1963 واحد جداسازي HOC  مركز ICC كه مشغول طراحي يك واحد جديد توليد فنل و استن از كيومن بود، درصدد شد به جاي كاهش هزينه هاي عملياتي و يا افزايش سود، كاهش هزينه هاي سرمايه گذاري را سرلوحه اهداف خود قرار دهد. به همين دليل مشخصه هاي غيرضروري را حذف كرد. در اين زمان مطالعه واحدها به روش آزمون بحراني عموميت داشت. اين آزمون يك تكنيك تشريفاتي بازبيني فعاليتها و ارائه چاره انديشي هاي سازنده است كه با طرح سؤالاتي مطرح مي شود. اين سؤالات عبارتند از:

نتيجه چيست؟ چه چيز ديگري مي تواند حاصل شود؟ چه چيز بايد حاصل شود؟ چگونه حاصل مي شود؟ چه كسي نتيجه را ايجاد می کند؟

HOC: Heavy Organic Chemical

ICC: Imperial Chemical Company

مدير توليد تصميم گرفت از اين روش جهت شناسايي كاستیهاي طراحي استفاده كند. از اين رو يك گروه سه نفره شامل دو نفر از اعضاي گروه راه اندازي و يك نفر متخصص در زمينه آزمون بحراني تشكيل شد. در طول سال 1964 اين گروه طي نشست هايي كه به مدت چهار ماه، سه روز در هفته به طور تمام وقت داشتند، طراحي واحد را بررسي و مخاطرات بالقوه و مشكلات عملياتي را كه پيش بيني نشده بود، شناسايي كردند.

علاوه بر آن تكنيك به كار رفته را نيز اصلاح نمودند. اين روش اصلاح شده همان است كه امروزه با نام HAZOP  شناخته مي شود.

اين روش بيش از آنكه در ايجاد ايمني مؤثر باشد مي تواند در تعيين مسائل و مشكلات عملياتي سودمند واقع شود. به همين دليل راهبري عمليات به اندازه مطالعه مخاطرات حائز اهميت است.

به تدريج اين روش مورد توجه قرار گرفت و توسط بسياري از شركتهاي طراحي و عملياتي به كار گرفته شد. اما استفاده وسيع از تكنيك HAZOP در صنايع شيميايي بعد از فاجعه Flixborough در سال 1974 شروع شد.

بعدها اين تكنيك در صنايع نفتي نيز كه پتانسيل ايجاد مخاطرات مشابهي را دارد، به كار گرفته شد. اين تكنيك در صنايع غذايي نيز با تغيير مفاهيم قابل كاربرد است.

البته در صنايع غذايي به جاي مخاطرات مربوط به انفجار و نشت مواد شيميايي، مخاطرات مربوط به آلودگي مواد غذايي مطرح است.

هم اكنون اين تكنيك براي عملياتهاي پيچيده و سيستمهاي نرم افزاري نيز به كار مي رود.

اين روش براي اولين بار در ايران جهت شناسايي مخاطرات واحد اولفين شركت پتروشيمي تبريز در سال 1371 توسط مهندسين هندي و با حضور مهندسين ايراني انجام شد.

تكنيك HAZOP چه زماني كاربرد دارد؟

به طور كلي مواردي كه در آن از تكنيك HAZOP  با وسعت زياد استفاده مي شود، عبارتند از:

• در مراحل اوليه طراحي هنگامي كه نقشه هاي طراحي در دست است.

• زماني كه نقشه هاي لوله كشي و ابزار دقيق آماده شده است.
• در طي عمليات ساخت و نصب به منظور اطمينان از اينكه كليه پيشنهادات اجرا شده اند.

• در طي عمليات واگذاري واحد

• در طي فاز عمليات و بهره برداري به منظور بازنگري شرايط اضطراري و دستورالعملهاي عملياتي و در صورت لزوم اصلاح آنها

 دلايل استفاده گسترده از تكنيك HAZOP

مسأله ايمني و قابليت اطمينان در طراحي واحدها منجر به استفاده از كدها، استانداردها و قوانين مختلف شده است. بكارگيري اين كدها و استانداردها معمولاً توسط مهندسيني كه قبلاً در واحدهاي مشابه تجربه داشته اند، پشتيباني مي شود. گرچه اين كدها و استانداردها در جاي خود بسيار باارزشند اما بايستي انحرافات پيش بيني نشده ناشي از عملكرد نادرست تجهيزات و يا خطاي انساني را نيز مد نظر داشت. تكنيك HAZOP اين شانس را فراهم مي كند كه قبل از اينكه اين انحرافات و تغييرات منجر به هزينة زياد و يا جبران ناپذيري گردند، اصلاح شوند.

مطالعه مخاطرات و عمليات يك روش سيستماتيك و ساختار يافته است كه توسط يك گروه متشكل از افراد با تجربه و متخصص در رشته هاي مختلف فني و مهندسي به منظور شناسايي مخاطرات و تعيين مشكلات عملياتي واحدها بكار مي رود.

ساير روشهاي شناسايي بر تجربيات افراد متكي بوده و كاربردشان محدود است، در حالي كه اين روش با خلاقيت فكري و مشورت گروهي به حل مشكلات می پردازد و بخصوص در مورد طراحي هايي كه با استانداردهاي موجود مطابقت ندارند، مي تواند مفيد واقع شود.

دلايل استفاده گسترده از اين تكنيك را مي توان شرح زير خلاصه كرد:

– يادگيري آن آسان است.
– به سادگي براي واحدهاي فرايندي مختلف قابل استفاده است.
– بكارگيري و اجراي تكنيك نياز به تحصيلات آكادميك خاصي ندارد.

جمع بندی :

با توجه به گسترده بودن بحث HAZOP مجموعه ای برای دانلود شما قرار دادیم که شامل فایل های پاورپوینت و PDF و همچنین مقاله برای مطالعه بیشتر می باشد .

موفق باشید – سایت مهندسی بهداشت محیط ایران – iehe.ir