سرخک: تشخیص، پیشگیری و مراقبت کامل + دانلود رایگان جزوه آموزشی جدید

سرخک؛ علائم، روش‌های تشخیص، پیشگیری و مراقبت

سرخک یکی از بیماری های بسیار مسری ویروسی است که به خصوص کودکان را تحت تأثیر قرار می دهد. این بیماری با علائمی نظیر تب بالا، بثورات پوستی و التهاب دستگاه تنفسی ظاهر می شود و در صورت عدم مراقبت می تواند به عوارض جدی منجر شود. تشخیص به موقع سرخک و اتخاذ روش های پیشگیرانه مانند واکسیناسیون، از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مقاله به بررسی کامل علائم سرخک، روش های دقیق تشخیص، اقدامات پیشگیرانه و مراقبت های لازم برای مدیریت این بیماری پرداخته می‌شود. آگاهی از این اطلاعات به شما کمک می‌کند تا خطر ابتلا و انتقال بیماری را به حداقل برسانید.

اطلاعات پایه بیماری

عامل بیماری ویروس کونه موربیلی ویروس از خانواده پارامیکسو ویروس می باشد. مخزن سرخک انسان بوده و دوره کمون 10 تا 12 روز دارد. علائم مقدماتی آن شامل تب،خستگی ، سرفه ، آبریزش بینی و التهاب ملتحمه می باشد. راش جلدی ماکولو لرپاپولار 2 تا 4 روز بعد از شروع علائم مقدماتی بروز می کند.

عوارض این بیماری اوتیت مدیا، پنومونی،اسهال، تشنج ناشی از تب، کوری و آنسفالیت ممکن است باشد.

سرخک بیماری مسری است

سرخک بيماری بسيار مسری است در دوره قبل از واكسيناسيون 90 درصد افراد تا سن 15 سالگی مبتلا می شدند و در اكثر موارد علائم بيماری بروز می كند.

شدت بيماری سرخک بستگی به ميزبان و فاكتورهای محيطی دارد. خطر افزايش موارد شديد بيماری و افزايش مرگ و مير برای كودكان زير پنج سال بخصوص در شرايط ازدحام جمعيت و سوءتغذيه ( خصوصا كمبود ويتامين آ ) و كسانيکه نقص ايمنی دارند مانند عفونت پيشرفته HIV در كشورهای درحال توسعه بالا است.

در اين كشورها ميزان كشندگی در كودكان 5تا 10 درصد است و در كشورهای صنعتی مرگ از سرخک نادر است. علاوه بر كودكان، افراد بالای 20 سال نيز در معرض خطر ابتلا به فرم شديدتر و يا كشنده بيماری هستند.

ويروس سرخک دارای 8 ژنوتيپ مختلف است كه با حروف انگليسی A-H نامگذاری شده است و در مجموع 23 زيرمجموعه دارند كه با شماره معين می شوند مثلا A1،B3،D4،H8 عليرغم ژنوتايپ های متعدد،يک سروتايپ برای سرخک وجود دارد.

تاریخچه بیماری

از نظر تاريخچه، ويروس سرخک منشا زئونوز داشته و از تکامل ويروس طاعون گاوی ایجاد شده است. اولين توصيف ، سيستماتيک بيماری سرخک و افتراق آن توسط دانشمند ايرانی محمد ابن زكريای رازی انجام شده است . به نظر می رسد در زمان رازی، ويروس هنوز برای انسان انطباق كامل نيافته بوده و اپيدمی های محدود ايجاد ميکرده است. در بين سالهای 1100تا 1200 ميلادی ويروس به طور كامل در انسان انطباق يافته است.

علائم بالینی

بعد از دورۀ نهفتگی كه به طور معمول برای سرخک حدود 12-10 روز طول می كشد (اين دوره می تواند 7-18 روز باشد) علائم مقدماتی شامل تب، خستگی، سرفه، آب ريزش از بينی و التهاب ملتحمه در افراد فاقد ايمنی به بيماری ظاهر می گردد.

نقاط كوپليک ممکن است در مخاط داخل دهان به فاصله كوتاهی پس از شروع راش جلدی ظاهر شده و 1-2 روز بعد از شروع راش باقی بماند.

در طی 2-4 روز بعداز علائم مقدماتی راش جلدی ايجاد شده و نقاط قرمز يا راش ماكولوپاپولر در پشت گوش ها و صورت همراه با تب بالا ظاهر می شود. راش جلدی به سمت بدن و اندام های انتهايی گسترش يافته و بطور معمول در طی 3-7 روز از بين می رودو ممکن است تغيير رنگ خفيف در پوست باقی بماند.

آنتی بادی اختصاصی سرخک(IgM) در طی 4 روز روز پس از شروع راش جلدی قابل شناسايی بوده و ميتواند 4تا 12 هفته بالا باقی بماند. . يک بار ابتلاء به سرخک می تواند برای تمام عمر ايمنی ايجاد كند.

تشخیص های افتراقی

آلودگی با تعدادی از ويروس ها می تواند علائم تب و بثورات مشابه سرخک و يا سرخجه ايجاد كند اين ويروس ها مانند پاروو ويروس ، B19آنترو ويروس، آدنو ويروس و هرپس ويروس انسانی نوع، 6تب دانگ، چيگن گونيا.

بيماريهای باكتريايی مانند استرپتوكوكوس گروه )Aمخملک) و برخی ديگر از علل عفونی مانند سندروم كاوازاكی نيز می توانند نمای بالينی مشابه ايجاد نمايند.

به همين دليل نظام مراقبت آزمايشگاهی برای تشخيص و افتراق عامل بوجود آورنده علائم تب و بثورات ضروری است.

اشکال تعديل يافتۀ بيماری سرخک يا سرخجه به همراه علائم عموماً خفيف ممکن است در نوزادانی كه هنوز بواسطه ايمنی ناقص دارند و گاهی در افرادی كه ايمنی ناكافی را توسط واكسن دريافت نموده اند رخ آنتی بادی های مادری دهد.

راه انتقال

انتقال بيماری سرخک و سرخجه بصورت اوليه از فرد به فرد از طريق ذرات آئروسل و يا بوسيلۀ تماس مستقيم با ترشحات بينی و گلوی فرد بيمار صورت می پذيرد. افراد مبتلا به بيماری سرخک از 4 روز قبل از شروع بثورات تا 4 روز بعد از آن آلوده كننده ميباشند.

بيماری سرخک به شدت آلوده كننده بوده و ميزان تکثير آن(Reproductive rate, R0) حدود 15-20 و از بالاترين سرايت پذيری در بين علل شناخته شده عفونی برخوردار است.در سال 2017 انستيتو بهداشت ملی آمريکا(NIH) اين ميزان را تا 300 نيز ذكر كرده است.

بيماری به راحتی در مناطقی كه نوزادان و كودكان در ارتباط با همديگر هستند از جمله مهدكودک ها و مدارس، منتشر می شود. در حالاتی از قبيل ميزان تولد بالا، تراكم جمعيت و جابجايی تعداد زيادی از افراد حساس از مناطق روستايی، انتقال بيماری سرخک می تواند به راحتی صورت پذيرد. درصد اندكی از افراد حساس جهت حفظ چرخش ويروس در جمعيتی چند صد هزار نفری كافی می باشد.

هنگامی كه ويروس سرخک به جمعيت غير ايمن منتقل ميشود 90 تا 100درصد افراد عموما آلوده شده و علائم بالینی در آنها مشاهده می شود.

عوارض بیماری

در بعضی موارد ابتلا به بيماری سرخک باعث عوارض شامل اوتيت مديا(عفونت گوش ميانی ) ، پنومونی، اسهال، تشنج ناشی از تب، كوری و آنسفاليت می شود.

عوارض كمتر شايع شامل سوءتغذيه، كاهش پروتئين، تشنج و صدمه مغزی است در صورتی كه درمان بيماری به سرعت انجام نگیرد اين عوارض می تواند منجر به مرگ در طی يک ماهه اول بعد از شروع راش گردد.

ميزان كشندگی بيماری سرخک در كشورهای در حال توسعه در حدود 3تا 5 درصد تخمين زده می شود و ممکن است در مناطق خاصی كه بيماری در حالت اپيدمی است بيش از 10 درصد باشد.

سوء تغذيه و بيماريهای مضعف سيستم ايمنی عوامل خطری هستند كه در عوارض و مرگ نقش دارند.

دانلود جزوه pdf

شما همکار گرامی می توانید در جزوه رایگان که از باکس دانلود زیر قابل دریافت می باشد به اطلاعات بیشتری از جمله واکسیناسیون ، حذف بیماری ، فرایند و مراحل مراقبت، تعریف موارد قابل گزارش، نقش آزمایشگاه ، تعریف موارد مشکوک و …. دسترسی داشته باشید. ممنون می شویم دیدگاه خود را در ارتباط با این مقاله بیان نمایید.