باردارى، يكى از مهمترين تجربه هاى زندگى یک زن است. به طور طبيعى اين دوران حدود 14 روز بعد از بارور شدن تخمک رسيده توسط يك اسپرم آغاز مى شود.تقريبا دو هفته بعد تخمک بارور شده كه در اين زمان توده اى سلولى با نام بلاستوسيست است به داخل جداره رحم نفوذ كرده و با تشكيل جفت اوليه به تكثير ادامه مى دهد. از هفته ى سوم و چهارم تمايز سلول ها آغاز و لوله عصبى تشكيل مى گردد. در هفته هاى پنجم و ششم جوانه هاى چشم و گوش ظاهرشده و به دنبال آن دستگاه تناسلى، كليه ها، كام و دندان ها تشكيل می ىشوند. اين مرحله كه دوره رويانى ناميده مى شود و تا هفته دهم باردارى ادامه مى يابد توأم با رشد سريع و ايجاد جوانه هاى اعضاى اصلى بدن است و به همين دليل تراتوژن ها كمبود هاى شديد تغذيه اى مى تواند خطر جدى براى رويان ايجاد كند.
مراقبت تغذيه اى از خانم هاى مبتلا به سو تغذيه در ملاقات پيش از باردارى
سوء تغذيه زمانى اطلاق مى شود كه بدن براى حفظ عملكرد بافتها و ارگان هاى بدن به ميزان مناسب مواد مغذى نظير ويتامين ها، مواد معدنى، پروتئين و چربى و كربوهيدرات را دريافت نمى كند. با اين تعريف هر دو صورت لاغرى و چاقى سوء تغذيه تلقى مى شود. BMI كمتر از 18/5 و بيشتر از 25 سلامت مادر و جنين را در طى باردارى تهديد مى كند به همين دليل لازم است براى اصلاح وضعيت تغذيه خانم قبل از باردارى اقداماتى صورت گيرد. اين اقدامات بايد سوء تغذيه را اصلاح نموده و وزن فرد را به محدوده ى وزنى ايده آل يعنى BMI بين 18/5 تــا 24/9 نزديك كند.
در زیر تعدادی از توصیه های تغذیه ای برای بهبود سو تغذیه در پیش از بارداری ذکر می شود:
توصیه های تغذیه ای برای مادرانی که BMI زیر 18.5 دارند:
- تنوع غذايى را رعايت كرده و از انواع گروه هاى غذايى اصلى شامل نان و غلات، سبزى ها، ميوه ها، شير و لبنيات گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها، به ميزان توصيه شده استفاده كنند.
- در وعده صبحانه از غذاهاى پر انرژى مثل عسل، مربا و كره استفاده كنند.
- علاوه بر سه وعده اصلى غذايى حتماً از 2 يا 3 ميان وعده استفاده كنند
- در ميان وعده ها از بيسكويت، كيك، شيرينى، شير، بستنى، كلوچه، نان و پنير، خرما، سيب زمينى پخته، ميوه هاى تازه و خشك و انواع مغزها (بادام، گردو، پسته، فندق) استفاده كنند.
- از گروه نان و غلات (نان، برنج و ماكارونى)بيشتر استفاده كنند.
- سبزى خوردن، ســالاد همراه بــا روغن زيتون و يــا ميوه زيتون در كنار غذا مصرف كنند.
- جهت تحريك اشتها، از انواع چاشنى ها در طبخ غذاها استفاده كنند.
توصيه هاى تغذيه اى به خانم هايى كه BMI >25 دارند:
- با استفاده از میان وعده ها، تعداد وعده های غذایی ار در روز افزایش دهند و حجم غذایی هر وعده را کم کنند.
- ساعت ثابتی برای صرف غذا در وعده های مختلف روز داشته باشند.
- مصرف قند، شکر و خوراکی هایی مانند انواع شیرینی، شکلات، آب نبات، نوشابه ها، شربت ها و آب میوه های صنعتی ، مربا و عسل و …. را بسیار محدود کنند.
- از مصرف زیاد نان، برنج و ماکارونی خودداری کنند.
- نان مصرفی باید از آرد سبوس دار تهیه شده باشد (نان سنگک ، نان جو و …) و نان های فانتزی مانند انواع باگت و نان ساندویچی را کمتر مصرف کنند.
- حبوبات پخته مثل عدس و لوبیا را بیشتر استفاده کنند.
- شیر و لبنیات خود را حتما از نوع کم چرب انتخاب نمایند.
- گوشت را کم لخم و تا حد امکان چربی گرفته و مرغ ماهی را بدون پوست مصرف نمایند.
- از مصرف فراورده های گوشتی پرچرب مثل سوسیس ،کالباس،همبرگر ،کله پاچه و مغز خودداری کنند.
- بجای گوشت قرمز ، بیشتر از گوشت های سفید استفاده کنند.
- مصرف تخم مرغ را به حداکثر 3 عدد در هفته محدود کنند.
- میوه ها و سبزی ها را بیشتر به شکل خام مصرف کنند. مصرف سالاد و یا سبزیجات را قبل یا همراه با غذا توصیه می شود.
- بجای آبمویه بهتر است خود میوه را مصرف کنند.آب میوه های تازه و طبیعی که در منزل تهیه می شود به آب میوه های تجاری که معمولا حاوی مقادیر قابل توجهی شکر است ارجحیت دارد.
- روغن مصرفی را از انواع مایع انتخاب کنند.
- غذاها را بیشتر به شکل آب پز و بخارپز و یا تنوری تهیه و مصرف نمایند.
- از مصرف غذاهای پرچرب و سرخ شده خودداری نمایند.
- از مصرف انواع سالاد ، کره، خامه، سرشیر، شیر پرچرب، ماست و پنیرهای پرچرب خودداری کنند.
- مصرف دانه های روغنی مثل گردو ، فندق، بادام، تخمه، پسته و زیتون را محدود کنند.
- از مصرف غذاهای آماده و کنسرو شده اجنتاب نمایند.
- مصرف نمک و غذاهای شور را محدود کنند.
در کنار تغذیه مناسب، حتما باید متناسب با شرایط حداقل روزانه 30 دقیقه پیاده روی داشته باشند.
راهنماى جامع تغذيه مادران باردار و شيرده
وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكى
نظرات کاربران